De oproep van vele bijdragen aan deze rubriek heeft ‘Den Haag’ nog niet bereikt. De NZa heeft namelijk besloten om de doorstart van het failliete Meavita met maar liefst €37 miljoen te steunen. “Too big to fail” geldt dus ook in de thuiszorg. Terwijl juist alles wijst op “big will fail” in de ouderenzorg. Het SER advies van 2008 pleit daarom voor een omslag van instellingsbudgettering (aanbod) zoals bij Meavita naar persoonsvolgende bekostiging (vraag). Kleinere zorginstellingen leveren veel betere zorg voor minder geld, omdat zij de klant en niet het systeem centraal stellen.>

› Luister naar de Aan de Slag uitzending op BNR Nieuwsradio

Volgens het CPB verdubbelt de grijze druk - het aantal 65-plussers gedeeld door het aantal 20- tot en met 64-jarigen - bijna van zijn huidige niveau van 23,4% tot 43,4% in 2040. Ondanks dat mensen hopelijk gezonder oud worden, betekent dit een enorme toename van de vraag naar ouderenzorg. De andere kant van deze medaille is dat het aantal jongeren om de ouderen te verzorgen ook afneemt. Wie gaat ons straks verzorgen?

Volgens het CBS werkten er 451.000 mensen in 2006 in de zorg aan 391.000 ouderen en nam het aantal werkenden in de zorg in de voorafgaande 5 jaar met 35% toe. Als wij deze groei ongebreideld zouden voortzetten, zouden er in 2030 – het jaar dat ik 65 hoop te worden - 4x zo veel werknemers in de ouderenzorg nodig zijn. De officiële prognoses gaan uit van zeker een verdubbeling. Nog even los van de kosten die nu zo’n €12 miljard per jaar bedragen, is het huidige ouderenzorg systeem alleen al vanwege de krimpende beroepsbevolking een doodlopende straat. Op de international arbeidsmarkt zullen wij de oplossing niet vinden.

Vanuit de klant gezien is het huidige systeem nu al onvoldoende. Bijna iedereen die net als ik familie of vrienden heeft die verzorgd worden is ontevreden over de kwantiteit en bureaucratie van de geboden zorg, niet de kwaliteit. Verpleegkundigen zijn verworden tot Florence Nightingales die het onmogelijke doen in de tijd die hun geboden wordt: soms maar 10-15 minuten om iemand te ‘voeren’. Iets wat zelfs voor een zelfetend kerngezond iemand nog dooreten zou zijn, maar voor een dementerende zwakke bejaarde onmogelijk. De moedige brief van verpleegster Anne Reijs aan staatssecretaris Ross in Barend & Van Dorp in 2004 sprak boekdelen.

Kortom we willen dubbel zoveel tijd en aandacht voor onze ouderen, maar we stevenen eerder af op de helft zoveel aandacht. Onze enige hoop is de kleinschaligheid. 75% van de zorg wordt geleverd door mantelzorgers. Als we dus de mantelzorg een klein beetje helpen, heeft dat een groot effect op het beroep op de professionals. En verder afschaffing van overmatige bureaucratie door actieve verkleining van de zorginstellingen. Zorgverleners zijn vaak nog niet de helft van hun tijd bezig met patiënten. Verpleeghuisartsen blijken maar 25% van hun tijd direct aan patiënten te besteden. De overige 50% tot 75% zijn ze aan het vergaderen, dossiers aan het bijhouden, en ander algemeen werk aan het doen.

Het probleem in ‘het Haagse’ is echter dat men ook hier voortbouwt op een bestaand systeem. De knelpunten en benodigde verbeteringen worden wel benoemd, maar er worden geen echte keuzes gemaakt om in dit geval de ouderenzorg toekomstbestendig te maken. We zullen moeten accepteren dat het een totale illusie is dat de huidige zorgbureaucratie ons van wieg tot graf professioneel verzorgt. We zullen echt veel meer zelf en met elkaar moeten doen. En we zullen de zorg totaal anders moeten gaan organiseren: voor, bij en vanuit de klant.

Zoals op veel terreinen zijn er ook hier lokale voorbeelden die schreeuwen om landelijke uitrol ten kosten van het systeem dat hen moet uitrollen.... In het boek "Mensenzorg, een transitiebeweging" van www.zorgtransitie.nl staat er een aantal vermeld. Zoals Buurtzorg Nederland, veel betere thuiszorg voor hetzelfde of minder geld door kleine, zelfstandige teams van hoogopgeleide professionals. Tegen de huidige trend in van gefragmenteerde, grootschalige zorg door bijgeschoolde schoonmakers in de thuiszorg, die je vervolgens in allerlei gradaties via het CIZ en andere loketten bij elkaar moet organiseren. En dagelijks binnen moet laten, ook als je slecht ter been bent. Ik spreek helaas uit ervaring.

Of de Thomashuizen waar zwaar gehandicapten door zelfstandige ondernemers (vaak echtparen) in mooie landhuizen verpleegd worden. En ook nog binnen de huidige financiering, ook voor mensen met alleen AOW of Wajong uitkering zijn welkom.

En wat te denken van ZorgZaak die al 15 jaar vanuit de vraag van de klant aan het werk is. Inmiddels met 450 werknemers in een loonschaal hoger dan de vergoeding en met 1000 oproepkrachten en zelfstandigen, wordt 10% goedkoper gewerkt en een klanttevredenheid bereikt van 8,3 gemiddeld en 8,8 voor de vaste zorgverleners! Zonder bureaucratie en dito topsalarissen zijn zij in november uitgeroepen tot “Zorgonderneming van het Jaar 2009” door de redactie van Zorgmarkt. En deze David heeft in oktober al aangekondigd dat zij Goliath NZa zal aanklagen voor concurrentievervalsing als er staatsteun gegeven wordt, omdat o.a. ZorgZaak door de NZa niet serieus zou zijn genomen toen zij aanbood de zorg van Meavita over te nemen. Ondanks alle goede intenties, dendert ook deze trein dus nog even door op dood spoor.

Bronnen en gerelateerde artikelen:
› Centraal Planbureau: Gelijkmatige verdeling van vergrijzingslasten vereist aanvullend kabinetsbeleid.
› Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport: Zeker van zorg, nu en straks.
› Nederlandse Zorgautoriteit: Steun HWW 22 miljoen en TZG 15 miljoen
› Zorgvisie.nl: Nza beslist over miljoenensteun Meavita
› RTL.nl: De brief van Anne Reijs naar staatssecretaris Ross
› Zorgmarkt: De ZorgZaak: Zorgonderneming van het jaar
› Zorgvisie.nl: ‘ZorgZaak stapt naar rechter na steun aan Meavita’